Η ίδρυσή του:
Μία μόνο αξιόλογη πηγή μας προσδιορίζει ότι το Ίσαρη υπήρξε σχεδόν 200 χρόνια πριν την Επανάσταση του 1821.
Ο Ιταλός ιερέας και περιηγητής Pier Antonio Pacifico σε περιοδεία του, η οποία ξεκίνησε το 1686 και διήρκεσε 10 χρόνια, περιέγραψε λεπτομερώς τα όρια κάθε επαρχίας του Μωριά.
Το Ίσαρη αναφέρεται στην 3η επαρχία, αυτή της Μεσσηνίας και συγκεκριμένα στη περιοχή του Λεονταρίου.

Το όνομά του:
Η προέλευση του ονόματός του Ίσαρη στηρίζεται σε διάφορες εικασίες και ιδιαίτερα στη παράδοση.
Η πρώτη είναι, η ονομασία, να προέρχεται από τη Τουρκική λέξη Ισάρ, η οποία στηρίζεται σε παραπομπή από την «Ιστορία του Οθωμανικού Κράτους» του ιστορικού Hammer και σημαίνει φρούριο.
Η δεύτερη στηρίζεται στα Απομνημονεύματα του Αγωνιστή του 1821 Παπαθανάση Σιώρη, ότι η ονομασία προέρχεται από τον πρώτο κάτοικο της περιοχής τον Ίσαρη, ο οποίος ήταν βοσκός και έμενε στο χωριό Αγριακόνα. Βοσκώντας τα πρόβατά του στον σημερινό Προφήτη Ηλία, τυχαία ανακάλυψε πηγή με νερό , τη σημερινή Κεντρική Βρύση και κατόπιν την Απάνω Βρύση. Για να προφυλαχτεί από τις επιδρομές των Τούρκων, κατοίκησε σε ταπεινό σπίτι, μαζί με την οικογένεια του δίπλα στη Κεντρική Βρύση και επιδόθηκε σε αγροκαλλιέργειες.
Πιο βάσιμη, πιθανή, εκδοχή φέρεται η δεύτερη ,υποστηριζόμενη και από τα γραπτά πολλών ιστορικών της εποχής όπως ο Φωτάκος ο οποίος συχνά γράφει: «εις του Ίσαρη , από του Ίσαρη».  Με βάση αυτή την εκδοχή έγινε και η αλλαγή του ονόματος του χωριού, επί Μεταξά, σε « Ίσαρης». Επίσης ακόμα και σήμερα υπάρχει οικογένεια με παρεπώνυμο Ίσαρη, αυτή του Δούκουρη.

Ο πρώτος οικισμός:
Σύμφωνα με τα Απομνημονεύματα του Παπαθανάση Σιώρη,ο Ίσαρης δέχτηκε τον καταζητούμενο από τους Τούρκους, Βρεττό και έτσι και αυτός κατοίκησε στο Ίσαρη, στα σημερινά ΣιωρεΪκα.
Ακολούθησαν και άλλοι και έτσι δημιουργήθηκε ο νέος οικισμός . Ενδεικτικά από τα Μπουρλέσια ήρθαν οι Σακελλαριαδαίοι, οι Λαμπραίοι, οι ΠαρπαΪραίοι, οι Μενταίοι και οι Ρουσσαίοι.
Από την Αγριακόνα ήρθαν οι Κυριαζαίοι και οι Κουτσουμαραίοι, από το Ρουπάκι οι Ρουπαίοι, από το Τζαμί Μεσσηνίας οι Τζεμαίοι και από το Κουβέλι οι Καρμιραίοι , οι Παρασκευοπουλαίοι και οι Σταθόπουλοι.
Απόγονοι του Ίσαρη φέρονται οι Μπακαίοι, οι Ξηροκωσταίοι, οι Τσουτσουμπραίοι, οι Κανταίοι, οι Δουκουραίοι, οι Ντορνταίοι, οι Ζορμπαίοι, οι Τσαντιλαίοι και οι Ζιομπολαίοι.
Του Βρεττού οι Σιωραίοι, Κατριβαναίοι, Ζερβαίοι, οι Δρακοπουλαίοι, οι Ρουμβουτσαίοι, οι Τογκαίοι, οι Σαρραίοι, οι Τιγκαίοι, Κωτσιραίοι κ.α.

Η οικογένεια Βελλή φέρεται να πήρε το επώνυμό της από ένα συμβάν, που έλαβε χώρα την προεπαναστατική περίοδο και τα περιγράφει ο αείμνηστος Γρηγ. Καραλής στα Νέα της Μεγαλόπολης. Μόλις έγινε γνωστό ότι θα ερχόταν στο χωριό από το Δεδέμπεη, ο Βελή-Μπέης, για να εισπράξει φόρους, δύο Ισαραίοι, ένας Ρουμβούτσος και ένας Ζέρβας (Τζελίνης), έστησαν ενέδρα στο ύψωμα Κοκορεφιδιές, κοντά στη βρύση του Κούκι και σκότωσαν τον Βελή-Μπέη. Η ακολουθία του τράπηκε σε φυγή και οι δύο Ισαραίοι, αφού πήραν μαζί τους τον εξοπλισμό του Βελή-Μπέη, ανέβηκαν στην αγορά. Ο Ρουμβούτσος περήφανα επεδείκνυε το φέσι και το σπαθί του Τούρκου αξιωματικού και έτσι του έδωσαν το παρώνυμο Βελλής, το οποίο επικράτησε ως επώνυμο. Άλλωστε δεν είναι τυχαίο ότι οι οικογένειες των Βελλαίων και των Ρουμβουτσαίων έχουν χωράφια σε συνεχόμενες θέσεις, π.χ. στα Στουρνάρια κ.α. Κάτι ανάλογο φαίνεται να συμβαίνει και με άλλες οικογένειες, όπως αυτές του Καραλή και του Τσαγκόγεωργα, των οποίων οι αρχηγοί ήταν αδέρφια και τα χωράφια τους ήταν σε θέσεις συνεχόμενες.

 

Επανάσταση του 1821
Ισαραίοι Φιλικοί:
Δύο Ισαραίοι Αγωνιστές φέρονται ως μυημένοι στη Φιλική Εταιρεία, η οποία είχε συσταθεί το 1819 για να προετοιμάσει την επανάσταση. Ο Νικόλαος ιερεύς Σακελλαρίου (Σακελλαριάδης) και ο Αθανάσιος Σιώρης. Και οι δύο είχαν κατηχηθεί από τον αρχιερέα Χριστιανουπόλεως Αρκαδίας.
Ισαραίοι Αγωνιστές του 1821
«Τα καλύτερα παλληκάρια της επαρχίας Φαναρίου»  γράφει ο Φωτάκος στα Απομνημονεύματα του, αναφερόμενος στον Αθ. Σιώρη  και τους Ισαραίους. Οι ιστορικοί της εποχής μνημονεύουν ιδιαίτερα τους Ισαραίους Αγωνιστές σε μάχες όπως του Βαλτετσίου, της Καρύταινας, των Δερβενακίων, στην άλωση της Τριπολιτσάς, στα Βέρβενα, στο Άργος, στη Δραμπάλα, στο Ίσαρη και αλλού.
Αναφέρονται οι εξής:
 ΑΞΙΩΜΑΤΙΚΟΙ: Κατριβάνος Π., Σιώρης Α., Οικονομόπουλος Αναγν., Οικονομόπουλος Δημ.(ιερέας) , Καραλής Δημ., Κατριβάνος Αλέξης, Σιώρης Α., Σακελλαριάδης Δημ.
ΥΠΑΞΙΩΜΑΤΙΚΟΙ: Καρμίρης Δ., Κότσιρας Α., Κατριβάνος Ηλ., Κουτσουμάρης Παν. , Κυριαζής Αλεξ., Ντόγκας Δημ., Ρούπας Βας., Ρούπας Αθ., Ρούσσος Αγγελής, Σιώρης Παντελής, Ζιόμπολας Αλέξ.
ΣΤΡΑΤΙΩΤΕΣ: Αντώναρος Γ., Γιαλαμάς Αναστ., Ζέρβας Αθαν., Ζέρβας Αναστ., Ζέρβας Γεώργιος, Ζέρβας Νικ., Ζορμπάς Αναγν., Ζορμπάς Χρ., Κατριβάνος Πέτρος, Καφφετζής Ιωάννης, Καφφετζής  Σταμ., Κουτζός ή Κυριαζής Παν., Κυριαζής Αν., Κυριαζής Γαλάνης, Κυριαζής Γεώρ., Κυριαζής Πανταζής,  Κυριαζής Παρασκευάς, Κουτζιουμάρης Γ.,  Λάμπρος Γεωργάκης, Λαμπρόπουλος Νικολ., Λινάρδος Πέτρος, Μπάκας Αγ., Νταμάλας Κων., Ντόρντας Πέτρος, Ντουφεξής Πανάγος, Ξερόκωστας Ασημάκης , Ξερόκωστας Δημ., Ξερόκωστας Ιωάννης, Πατζιατζής Αποστόλης, Ρουμπούτζος Αδαμάκης, Ρουμπούτζος Κων., Ρουμπούτζος Πανάγος, Ρούπας Αθ., Ρούπας Γεωργάκης, Ρούπας Αθαν.(ιερέας), Ρούσσος Δράκος, Ρούσσος Ιωάν.,  Σεντής Βας., Σκυλομύτης Καν., Τίγκας Δημ., Τζαγκόγιώργας Δήμος, Τσαγκόγιωργας Παν., Τσαγκόγιωργας Νικ., Τσουτσουμπρής Παύλος,   Τσαντίλης Νικ., Τσαντίλης  Ασήμ., Τσαντίλης Πανάγος.
ΦΟΝΕΥΘΕΝΤΕΣ: Καφφετζής Σταμ., στρατιώτης,  ετών 44, στη μάχη του Ίσαρη(1825), Κουτζιουμάρης Γεωργάκης, στρατιώτης, ετών 40 (1825), Ρουμπούτζος Αδαμάκης στρατιώτης, στη μάχη του Βαλτετσίου (1821).

Η Μάχη του Ίσαρη
Η μάχη του Ίσαρη, άγνωστη στους περισσότερους, αποτελεί μία λαμπρή σελίδα για τους Ισαραίους αγωνιστές, που πολέμησαν σκληρά εναντίον του στρατού του Ιμπραήμ για μία ολόκληρη νύχτα.
Ασάφεια επικρατεί σε ότι αφορά την ημερομηνία της επιδρομής του Ιμπραήμ κατά του Ίσαρη. Κατά τον ιστορικό Σπ. Τρικούπη τοποθετείται αόριστα τον Ιούλιο του 1825, κατά τον Φωτάκο, στα Απομνημονεύματα του, στις 7 Αυγούστου 1825 και από έγγραφο στον φάκελο του νεκρού στη μάχη Γ. Κουτσουμάρη την 1η Αυγούστου 1825.
Ο Φωτάκος, στα Απομνημονεύματά του αναφέρει:
«Την 7η Αυγούστου, ο στρατηγός Μουράτ Μπέης, διέταξε τον στρατηγό Γκαλίπ Μπέη, με συνοδεία 2.500 τακτικού στρατού Αιγυπτίων και 1.000 πεζών Αλβανών, να εκστρατεύσει εναντίον του χωρίου Ίσαρη, ευρισκόμενο στις νότιες παρυφές του όρους Διαφόρτη, για να το λεηλατήσει και να το καταστρέψει.
Ο οπλαρχηγός Αθανάσιος Σιώρης, επληροφορήθη το γεγονός και από τις Καρυές όπου διέμενε, ζήτησε την άδεια από τον στρατοπεδάρχη Γρηγοριάδη, όπως αναχωρήσει για το Ίσαρι με 150 Ισαραίους στρατιώτες. Ο Σιώρης έφτασε προ του εχθρού και τοποθέτησε τα γυναικόπαιδα και τους γέροντες, συνολικά 500, σε ορεινό σημείο (στο όρος Τετράζι κατά τον Καν. Δεληγιάννη) καθώς και 50 στρατιώτες για την φύλαξη αυτών. Κατόπιν οχυρώθηκε με 100 μόνο στρατιώτες στην εκκλησία του χωριού.
Στο μεταξύ ο εχθρός πολιόρκησε τον Σιώρη, ο οποίος έδωσε ηρωική μάχη από τις 9.00 το πρωί έως τις 2.00 το απόγευμα για να αναχαιτίσει την ορμή τους, με κίνδυνο της ζωής του.
Στις Καρυές, εν τω μεταξύ, ο Γρηγοριάδης, διέταξε τον αδελφό του Γεώργιο, τον Διονύσιο Παπαθεοδώρου, τον Αδάμ Παπατσώρη, τον Γκρίντζαλη και τον Μητροπέτροβα με 600 στρατιώτες, όπως συνδράμουν στον μαχόμενο Σιώρη. Αφού έφτασαν στο Ίσαρι και οχυρώθηκαν σε διάφορα σπίτια, αντιστάθηκαν σθεναρά για 4 ώρες κατά του εχθρού, εκ των οποίων 200 σκοτώθηκαν και πληγώθηκαν. Στη συνέχεια, βλέποντας το ακαταμάχητο των Αιγυπτίων οι οποίοι μάχονταν με χαρακτηριστική ανδρεία, διέσχισαν τις εχθρικές φάλαγγες και υποχώρησαν στο χωριό Κραμποβό (σημερινό Καστανοχώρι). Από εκεί, επανήλθαν στις Καρυές, στο στρατόπεδο του Γρηγοριάδη.
Ο εχθρός λεηλάτησε και κατεδάφισε το χωριό Ίσαρη και επανήλθε στη πεδιάδα της Καρύταινας».
Ομοίως περιγράφει τη μάχη του Ίσαρη ο Κανέλλος Δεληγιάννης στα Απομνημονεύματα του, ο Σπυρ. Τρικούπης στην Ιστορία της Ελληνικής Επανάστασης, καθώς και ο Αγησίλαος Τσελάλης στο βιβλίο του « Πλαπούτας».
Μία διαφορετική, αλλά επίσης λεπτομερή περιγραφή μας δίνει ο Ιωάννης Σιώρης στο βιβλίο του « Αθ. Σιώρης, ο αγωνιστής του 21».
« Σπεύδει ο Ιμπραήμ στη Μεγαλόπολη με στρατό κατά του χωριού του Σιώρη, Ίσαρη, και στρατοπεδεύει από το Δεδέμπεη έως το Μεγαμπέλι, μέρος πεδινό, επίπεδο και μίας ώρας απόστασης από το Ίσαρη.
Πληροφορείται ο Σιώρης την εκστρατεία αυτή και επειδή δεν προλαβαίνει να ζητήσει βοήθεια ούτε του Κολοκοτρώνη στη Καρύταινα, ούτε του Πέτροβα στη Γαράτζα, αποφασίζει να αντιταχθεί μόνος του κατά του Ιμπραήμ.
Ο Ιμπραήμ βλέποντας το Ίσαρη, έχοντας δασώδη περιφέρεια και στενές διόδους, στέλνει τον Πεκύρβεη με μικρό σώμα στρατού, να κατασκοπεύσει τις διόδους αυτές. Στη θέση Κότρωνα, μισή ώρα από το Ίσαρι πέφτει σε ενέδρα του Σιώρη και σκοτώνονται οι περισσότεροι του σώματος καθώς και ο ίδιος ο Πεκύρβεης.
Μαθαίνοντας τα νέα ο Ιμπραήμ, διατάζει μαζική επίθεση κατά του Ίσαρη.
Ο Σιώρης έχοντας ανακόψει τις εισόδους του χωριού και τοποθετώντας στρατό σε καθεμιά από αυτές, καθώς και στο λόφο Βλαχοκοτρωνάκι, είναι έτοιμος για την επικείμενη συμπλοκή.
Η πλούσια βλάστηση προστατεύει τους Έλληνες πολεμιστές, οι οποίοι πυροβολούν αθέατοι. Ήτο τρομερός ο αντίλαλος των λαγγαδίων και των κοιλάδων από το πυκνόν πυρ των όπλων , όστις επολλαπλασίαζε τους κρότους.
Η μάχη διάρκεσε 7 ώρες και η άλωση του Ίσαρη εστάθη αδύνατη. Ο Ιμπραήμ κινήθηκε νότια του χωριού, στις Ράχες, στη σημερινή οδό από το σιδηροδρομικό σταθμό, όπου η πρόσβαση ήταν ευρεία, εύκολη και ανυπεράσπιστη. Έτσι ο Σιώρης υποχώρησε και εγκατέλειψε το Ίσαρη.
Σε αυτή τη μάχη σκοτώθηκαν περίπου 300 Τούρκοι. Από τους άνδρες του Σιώρη έπεσαν ελάχιστοι, εξ¨αυτών και δύο εκλεκτά παλικάρια, ο Γεώργιος Κουτσουμάρης από του Ίσαρη και ο Αντώνης Πρασσάς από το Τσορωτά. Στη μάχη διακρίθηκε ο ανιψιός του Σιώρη, Δράκος, ο οποίος πολέμησε απροφύλακτα και γενναία.
Ο Ιμπραήμ έμεινε στο Ίσαρη για 18 ημέρες, όπου λεηλάτησε και έκαψε όλο το χωριό. Άφησε δε στρατό στον Προφ. Ηλία, στον Αγ. Αθανάσιο, στα Καλλιτσέικα και στο Κωτρονάκι. Κάθε βράδυ, ο Σιώρης αποδεκάτιζε τις φρουρές των Τούρκων, έως ότου μετά από λίγες ημέρες, αποχώρησαν. Έκτοτε και για όσο καιρό έμεινε ο Ιμπραήμ στη Πελοπόννησο ποτέ δεν αποπειράθηκε να ανέβει στο ανεγειρόμενο Ίσαρη…».

Η ιδιαίτερη αυτή ιστορική στιγμή για τους Ισαραίους και το Ίσαρη παραμένει άγνωστη σε πολλούς. Αυτή η στιγμή αναδεικνύει την αποφασιστικότητα και τη θέληση των Ισαραίων αγωνιστών για ελεύθερο βίο και ανεξάρτητη πατρίδα. Ως νεώτεροι, οφείλουμε να γνωρίζουμε τον ηρωισμό τους, να μιμούμαστε την ανδρεία τους και να τιμούμε τη μνήμη τους.

ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ:

1.Δεληγιάννη Καν., Απομνημονεύματα

2.Σιώρη Ιωάννου, <Αθ. Σιώρης, ο αγωνιστής του ’21>

3.Φωτάκου, Απομνημονεύματα

4.Τρικούπη Σπ., Ιστορία της Ελλ. Επαναστάσεως

5.Κυριακόπουλου Δημ., Ίσαρι 1972

6.Τσελάλης Αγησ., Πλαπούτας

 

=========

Επιστολή του Θεόδωρου Κολοκοτρώνη:

 

"Στα αριστερά της εικόνας ο Κατριβάνος (Κονταμέτης) Παναγιώτης, γιός του θρυλικού Παναγιώτη Κατριμπάνου και γαμπρός του Μητροπέτροβα από το Ίσαρι, στη μέση ο Αθανάσιος Σιώρης (καπετάν Σιόρ Θανάσης) από Ίσαρι και δεξιά ο Μήτσος Μητροπέτροβας από Γαράντζα".

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Μαρμάρινη επιγραφή στο Αλώνι στο Παλιό Σχολείο. Τιμή στους Ισαραίους Αγωνιστές.

 

 

 Οι  Ισαραίοι Αγωνιστές του 1821 από το βιβλίο του Γιώργου Παπαθεοδώρου με τίτλο " Arcadia, a cultural history book" του 1995.

 
 
ΟΙ ΙΣΑΡΑΙΟΙ ΣΤΟ ΠΟΛΕΜΟ ΤΟΥ 1940
 

Στο αλβανικό μέτωπο το 1941, πολλοί Ισαραίοι έδωσαν το ηρωικό παρών. Πολλοί από αυτούς έδωσαν τη ζωή τους και άλλοι τραυματίστηκαν.

Σκοτώθηκαν: ο έφεδρος υπολοχαγός πεζικού Κυριάκος Χρ. Κυριακόπουλος στο Αργυρόκαστρο όπου και ετάφη, ο λοχίας Στάθης Παν. Ζιόμπολας και οι στρατιώτες Παναγιώτης Ηρ. Αποστολόπουλος, Χαρ. Αν. Λάμπρος, Νικόλαος Αθ. Δούκουρης, Γεώργιος Π. Αλεξανδρής, Αθανάσιος Γ. Κωστόπουλος, Θεόδωρος Π. Κωνσταντακόπουλος (από το Χρούσα).

Επίσης τραυματίστηκαν οι Απόστολος Γ. Σωτηρόπουλος ,Αριστείδης Χ. Κυριακόπουλος, Δημήτρης Γ. Κυριακόπουλος, Παν. Φ. Τόγκας και ο μόνιμος ανθυπολοχαγός Θεόδωρος Δ. Οικονομόπουλος, ο οποίος όταν απεβίωσε έφερε τον βαθμό του αντισυνταγματάρχη σε τιμητική αποστρατεία.