Η ίδρυσή του:
Μία μόνο αξιόλογη πηγή μας προσδιορίζει ότι το Ίσαρη υπήρξε σχεδόν 200 χρόνια πριν την Επανάσταση του 1821.
Ο Ιταλός ιερέας και περιηγητής Pier Antonio Pacifico σε περιοδεία του, η οποία ξεκίνησε το 1686 και διήρκεσε 10 χρόνια, περιέγραψε λεπτομερώς τα όρια κάθε επαρχίας του Μωριά.
Το Ίσαρη αναφέρεται στην 3η επαρχία, αυτή της Μεσσηνίας και συγκεκριμένα στη περιοχή του Λεονταρίου.

Το όνομά του:
Η προέλευση του ονόματός του Ίσαρη στηρίζεται σε διάφορες εικασίες και ιδιαίτερα στη παράδοση.
Η πρώτη είναι, η ονομασία, να προέρχεται από τη Τουρκική λέξη Ισάρ, η οποία στηρίζεται σε παραπομπή από την «Ιστορία του Οθωμανικού Κράτους» του ιστορικού Hammer και σημαίνει φρούριο.
Η δεύτερη στηρίζεται στα Απομνημονεύματα του Αγωνιστή του 1821 Παπαθανάση Σιώρη, ότι η ονομασία προέρχεται από τον πρώτο κάτοικο της περιοχής τον Ίσαρη, ο οποίος ήταν βοσκός και έμενε στο χωριό Αγριακόνα. Βοσκώντας τα πρόβατά του στον σημερινό Προφήτη Ηλία, τυχαία ανακάλυψε πηγή με νερό , τη σημερινή Κεντρική Βρύση και κατόπιν την Απάνω Βρύση. Για να προφυλαχτεί από τις επιδρομές των Τούρκων, κατοίκησε σε ταπεινό σπίτι, μαζί με την οικογένεια του δίπλα στη Κεντρική Βρύση και επιδόθηκε σε αγροκαλλιέργειες.
Πιο βάσιμη, πιθανή, εκδοχή φέρεται η δεύτερη ,υποστηριζόμενη και από τα γραπτά πολλών ιστορικών της εποχής όπως ο Φωτάκος ο οποίος συχνά γράφει: «εις του Ίσαρη , από του Ίσαρη».  Με βάση αυτή την εκδοχή έγινε και η αλλαγή του ονόματος του χωριού, επί Μεταξά, σε « Ίσαρης». Επίσης ακόμα και σήμερα υπάρχει οικογένεια με παρεπώνυμο Ίσαρη, αυτή του Δούκουρη.

Ο πρώτος οικισμός:
Σύμφωνα με τα Απομνημονεύματα του Παπαθανάση Σιώρη,ο Ίσαρης δέχτηκε τον καταζητούμενο από τους Τούρκους, Βρεττό και έτσι και αυτός κατοίκησε στο Ίσαρη, στα σημερινά ΣιωρεΪκα.
Ακολούθησαν και άλλοι και έτσι δημιουργήθηκε ο νέος οικισμός . Ενδεικτικά από τα Μπουρλέσια ήρθαν οι Σακελλαριαδαίοι, οι Λαμπραίοι, οι ΠαρπαΪραίοι, οι Μενταίοι και οι Ρουσσαίοι.
Από την Αγριακόνα ήρθαν οι Κυριαζαίοι και οι Κουτσουμαραίοι, από το Ρουπάκι οι Ρουπαίοι, από το Τζαμί Μεσσηνίας οι Τζεμαίοι και από το Κουβέλι οι Καρμιραίοι , οι Παρασκευοπουλαίοι και οι Σταθόπουλοι.
Απόγονοι του Ίσαρη φέρονται οι Μπακαίοι, οι Ξηροκωσταίοι, οι Τσουτσουμπραίοι, οι Κανταίοι, οι Δουκουραίοι, οι Ντορνταίοι, οι Ζορμπαίοι, οι Τσαντιλαίοι και οι Ζιομπολαίοι.
Του Βρεττού οι Σιωραίοι, Κατριβαναίοι, Ζερβαίοι, οι Δρακοπουλαίοι, οι Ρουμβουτσαίοι, οι Τογκαίοι, οι Σαρραίοι, οι Τιγκαίοι, Κωτσιραίοι κ.α.

Η οικογένεια Βελλή φέρεται να πήρε το επώνυμό της από ένα συμβάν, που έλαβε χώρα την προεπαναστατική περίοδο και τα περιγράφει ο αείμνηστος Γρηγ. Καραλής στα Νέα της Μεγαλόπολης. Μόλις έγινε γνωστό ότι θα ερχόταν στο χωριό από το Δεδέμπεη, ο Βελή-Μπέης, για να εισπράξει φόρους, δύο Ισαραίοι, ένας Ρουμβούτσος και ένας Ζέρβας (Τζελίνης), έστησαν ενέδρα στο ύψωμα Κοκορεφιδιές, κοντά στη βρύση του Κούκι και σκότωσαν τον Βελή-Μπέη. Η ακολουθία του τράπηκε σε φυγή και οι δύο Ισαραίοι, αφού πήραν μαζί τους τον εξοπλισμό του Βελή-Μπέη, ανέβηκαν στην αγορά. Ο Ρουμβούτσος περήφανα επεδείκνυε το φέσι και το σπαθί του Τούρκου αξιωματικού και έτσι του έδωσαν το παρώνυμο Βελλής, το οποίο επικράτησε ως επώνυμο. Άλλωστε δεν είναι τυχαίο ότι οι οικογένειες των Βελλαίων και των Ρουμβουτσαίων έχουν χωράφια σε συνεχόμενες θέσεις, π.χ. στα Στουρνάρια κ.α. Κάτι ανάλογο φαίνεται να συμβαίνει και με άλλες οικογένειες, όπως αυτές του Καραλή και του Τσαγκόγεωργα, των οποίων οι αρχηγοί ήταν αδέρφια και τα χωράφια τους ήταν σε θέσεις συνεχόμενες.

ΤΟ ΙΣΑΡΗ ΣΤΟΥΣ ΠΡΟΕΠΑΝΑΣΤΑΤΙΚΟΥΣ ΧΡΟΝΟΥΣ

Δεν υπάρχουν πολλές πληροφορίες για το Ίσαρη πριν την Επανάσταση του 1821. Το Ίσαρη, λόγω της απρόσιτης θέσης του και των πυκνών δασών του, ήταν καταφύγιο και πέρασμα των κλεφτών και των αρματολών.
Ο Στρατηγός του Αγώνα Αθ. Γρηγοριάδης γράφει: « Ως ορμητήρια οι κλέφτες και αρματολοί είχαν…., την κώμην Ίσαρι, κείμενη υπό την κορυφήν υψηλού και πετρώδους βουνού, ως ορεινήν και πολύ οχυράν, από την οποία κατεφαίνοντο αι επαρχίαι Φαναρίου, Λεονταρίου και αυτή η Μεσσηνία. Η κώμη αυτή υπήγετο τότε εις την επαρχία Φαναρίου».
(Φανάρι - Βυζαντινή ονομασία της επαρχίας Ολυμπίας που περιελάμβανε τους δήμους Ολυμπίων, Λυκόσουρας (Ίσαρη) και Είρας (Αμπελιώνα).
Από τα απομνημονεύματα του Παπαθανάση Σιώρη, μαθαίνουμε ότι δύο φορές μετά την Επανάσταση του Ορλώφ το 1770, οι Ισαραίοι έδωσαν μάχες με Αλβανούς επιδρομείς στο Ίσαρη.

Η πρώτη μάχη στον Αγιολιά
Τμήμα Αλβανών όδευε προς την Ανδρίτσαινα κατά των επαναστατών στο οροπέδιο Μεγαλόπολης. Ο Κατριμπάνος συγκέντρωσε τους Ισαραίους και τους Ντρέδες από του Σουλιμά, Ψάρι, Γαράντζα, πολλούς συγγενείς του, σχεδόν 800 στον αριθμό, εκκένωσε το Ίσαρη και οχυρώθηκε στη κορυφή του βουνού, στον Προφήτη Ηλία. Οι Τουρκαλβανοί με τριπλάσιο σε μέγεθος στρατό, λεηλάτησαν το Ίσαρη, έκαψαν όλα τα σπίτια και επιτέθηκαν μαζικά των οχυρωμένων Ισαραίων. Ο Κατριμπάνος αμύνονταν γενναία, αλλά έχοντας τον φόβο της έλλειψης εφοδίων, διαμήνυσε στον Αθανάσιο Σιώρη, ο οποίος στρατοπέδευε στις Καρυές και στο Κραμποβό, να τον ενισχύσει. Ο Σιώρης μαθαίνοντας την δυσμενή θέση του Κατριμπάνου, έσπευσε εκ των πλαγίων κατά των Τούρκων, αιφνιδιάζοντάς τους και τους έτρεψε σε άτακτο φυγή. Οι πολιουρκούμενοι επωφελήθηκαν της αμηχανίας των Τούρκων και επιτέθηκαν και αυτοί μαζικά. Η επίθεση κατά των Τούρκων έφτασε ως τις Γούρνες. Για τον Κατριμπάνο λέγεται ότι είχε το μακρύτερο ξίφος και κανείς άλλος δεν μπορούσε να το βγάλει από τη θήκη του!
Οι Τουρκαλβανοί αρίθμησαν 80 νεκρούς. Στη μάχη αυτή πληγώθηκε ο Σιώρης και ο αδερφός του Ζέρβας και σκοτώθηκε ο μικρότερος αδερφός του Μιχαήλ( ο οποίος μάλιστα μίλαγε την Τουρκική γλώσσα). Οι δε Τουρκαλβανοί γύρισαν και εγκαταστάθηκαν στη Τριπολιτσά.

Η δεύτερη μάχη στο «Κόκκινο Διάσελο»

Οι Αλβανοί λεηλατώντας πολλά πεδινά χωριά του οροπεδίου Μεγαλόπολης, απέφευγαν να ανέβουν στο Ίσαρη, έχοντας υπόψιν τους την προηγούμενη ήττα τους. Παρόλα αυτά δύο χρόνια αργότερα προσπάθησαν να εκστρατεύσουν κατά του Ίσαρη και κινούμενοι αμέριμνοι στη θέση Κόκκινο Διάσελο, έπεσαν σε ενέδρα του Σιώρη και διακοσίων Ισαραίων. 52 νεκρούς άφησαν πίσω τους. Από τους Ισαραίους σκοτώθηκαν τρείς και πληγώθηκε πάλι ο αδερφός του Σιώρη, ο αχώριστος Ζέρβας…

Και ένα προεπαναστατικό γεγονός
Πριν το 1821 στο Ίσαρη, όντας πέρασμα των Κολοκοτρωναίων και άλλων κλεφτών προς τα Σουλιμοχώρια και τη Γορτυνία, ένας γενναίος Ισαραίος, ο Δημητράκης Καραλής ακολούθησε τον Κολοκοτρώνη και έγινε από τους έμπιστούς του και το σπίτι του καταφύγιο των κλεφτών. Σε ένα δημοτικό τραγούδι του κλέφτη Θανασά από το Ράφτη της Γορτυνίας (έδρασε μεταξύ 1770-1790) αναφέρεται:
« Ο ήλιος εβασίλεψε και το φεγγάρι εβγήκε,
Κι΄ ο Θανασάς εκίνησε από τα Κοντοβούνια,
Κι΄ πάει του Τουρκόρραφτη στη δόλια του πατρίδα.
Στου Ίσαρη ξεπέζεψε, σ΄ενού παπά το σπίτι
Καλησπερούδια σου, παπά, Καλώς τον τον Θανάση».
Άλλη μία απόδειξη ότι το Ίσαρη ήταν πέρασμα των κλεφτών πριν το 1790.

Επανάσταση του 1821
Ισαραίοι Φιλικοί:
Δύο Ισαραίοι Αγωνιστές φέρονται ως μυημένοι στη Φιλική Εταιρεία, η οποία είχε συσταθεί το 1819 για να προετοιμάσει την επανάσταση. Ο Νικόλαος ιερεύς Σακελλαρίου (Σακελλαριάδης) και ο Αθανάσιος Σιώρης. Και οι δύο είχαν κατηχηθεί από τον αρχιερέα Χριστιανουπόλεως Αρκαδίας.
Ισαραίοι Αγωνιστές του 1821
«Τα καλύτερα παλληκάρια της επαρχίας Φαναρίου»  γράφει ο Φωτάκος στα Απομνημονεύματα του, αναφερόμενος στον Αθ. Σιώρη  και τους Ισαραίους. Οι ιστορικοί της εποχής μνημονεύουν ιδιαίτερα τους Ισαραίους Αγωνιστές σε μάχες όπως του Βαλτετσίου, της Καρύταινας, των Δερβενακίων, στην άλωση της Τριπολιτσάς, στα Βέρβενα, στο Άργος, στη Δραμπάλα, στο Ίσαρη και αλλού.
Αναφέρονται οι εξής:
 ΑΞΙΩΜΑΤΙΚΟΙ: Κατριβάνος Π., Σιώρης Α., Οικονομόπουλος Αναγν., Οικονομόπουλος Δημ.(ιερέας) , Καραλής Δημ., Κατριβάνος Αλέξης, Σιώρης Α., Σακελλαριάδης Δημ.
ΥΠΑΞΙΩΜΑΤΙΚΟΙ: Καρμίρης Δ., Κότσιρας Α., Κατριβάνος Ηλ., Κουτσουμάρης Παν. , Κυριαζής Αλεξ., Ντόγκας Δημ., Ρούπας Βας., Ρούπας Αθ., Ρούσσος Αγγελής, Σιώρης Παντελής, Ζιόμπολας Αλέξ.
ΣΤΡΑΤΙΩΤΕΣ: Αντώναρος Γ., Γιαλαμάς Αναστ., Ζέρβας Αθαν., Ζέρβας Αναστ., Ζέρβας Γεώργιος, Ζέρβας Νικ., Ζορμπάς Αναγν., Ζορμπάς Χρ., Κατριβάνος Πέτρος, Καφφετζής Ιωάννης, Καφφετζής  Σταμ., Κουτζός ή Κυριαζής Παν., Κυριαζής Αν., Κυριαζής Γαλάνης, Κυριαζής Γεώρ., Κυριαζής Πανταζής,  Κυριαζής Παρασκευάς, Κουτζιουμάρης Γ.,  Λάμπρος Γεωργάκης, Λαμπρόπουλος Νικολ., Λινάρδος Πέτρος, Μπάκας Αγ., Νταμάλας Κων., Ντόρντας Πέτρος, Ντουφεξής Πανάγος, Ξερόκωστας Ασημάκης , Ξερόκωστας Δημ., Ξερόκωστας Ιωάννης, Πατζιατζής Αποστόλης, Ρουμπούτζος Αδαμάκης, Ρουμπούτζος Κων., Ρουμπούτζος Πανάγος, Ρούπας Αθ., Ρούπας Γεωργάκης, Ρούπας Αθαν.(ιερέας), Ρούσσος Δράκος, Ρούσσος Ιωάν.,  Σεντής Βας., Σκυλομύτης Καν., Τίγκας Δημ., Τζαγκόγιώργας Δήμος, Τσαγκόγιωργας Παν., Τσαγκόγιωργας Νικ., Τσουτσουμπρής Παύλος,   Τσαντίλης Νικ., Τσαντίλης  Ασήμ., Τσαντίλης Πανάγος.
ΦΟΝΕΥΘΕΝΤΕΣ: Καφφετζής Σταμ., στρατιώτης,  ετών 44, στη μάχη του Ίσαρη(1825), Κουτζιουμάρης Γεωργάκης, στρατιώτης, ετών 40 (1825), Ρουμπούτζος Αδαμάκης στρατιώτης, στη μάχη του Βαλτετσίου (1821).

Η Μάχη του Ίσαρη
Η μάχη του Ίσαρη, άγνωστη στους περισσότερους, αποτελεί μία λαμπρή σελίδα για τους Ισαραίους αγωνιστές, που πολέμησαν σκληρά εναντίον του στρατού του Ιμπραήμ για μία ολόκληρη νύχτα.
Ασάφεια επικρατεί σε ότι αφορά την ημερομηνία της επιδρομής του Ιμπραήμ κατά του Ίσαρη. Κατά τον ιστορικό Σπ. Τρικούπη τοποθετείται αόριστα τον Ιούλιο του 1825, κατά τον Φωτάκο, στα Απομνημονεύματα του, στις 7 Αυγούστου 1825 και από έγγραφο στον φάκελο του νεκρού στη μάχη Γ. Κουτσουμάρη την 1η Αυγούστου 1825.
Ο Φωτάκος, στα Απομνημονεύματά του αναφέρει:
«Την 7η Αυγούστου, ο στρατηγός Μουράτ Μπέης, διέταξε τον στρατηγό Γκαλίπ Μπέη, με συνοδεία 2.500 τακτικού στρατού Αιγυπτίων και 1.000 πεζών Αλβανών, να εκστρατεύσει εναντίον του χωρίου Ίσαρη, ευρισκόμενο στις νότιες παρυφές του όρους Διαφόρτη, για να το λεηλατήσει και να το καταστρέψει.
Ο οπλαρχηγός Αθανάσιος Σιώρης, επληροφορήθη το γεγονός και από τις Καρυές όπου διέμενε, ζήτησε την άδεια από τον στρατοπεδάρχη Γρηγοριάδη, όπως αναχωρήσει για το Ίσαρι με 150 Ισαραίους στρατιώτες. Ο Σιώρης έφτασε προ του εχθρού και τοποθέτησε τα γυναικόπαιδα και τους γέροντες, συνολικά 500, σε ορεινό σημείο (στο όρος Τετράζι κατά τον Καν. Δεληγιάννη) καθώς και 50 στρατιώτες για την φύλαξη αυτών. Κατόπιν οχυρώθηκε με 100 μόνο στρατιώτες στην εκκλησία του χωριού.
Στο μεταξύ ο εχθρός πολιόρκησε τον Σιώρη, ο οποίος έδωσε ηρωική μάχη από τις 9.00 το πρωί έως τις 2.00 το απόγευμα για να αναχαιτίσει την ορμή τους, με κίνδυνο της ζωής του.
Στις Καρυές, εν τω μεταξύ, ο Γρηγοριάδης, διέταξε τον αδελφό του Γεώργιο, τον Διονύσιο Παπαθεοδώρου, τον Αδάμ Παπατσώρη, τον Γκρίντζαλη και τον Μητροπέτροβα με 600 στρατιώτες, όπως συνδράμουν στον μαχόμενο Σιώρη. Αφού έφτασαν στο Ίσαρι και οχυρώθηκαν σε διάφορα σπίτια, αντιστάθηκαν σθεναρά για 4 ώρες κατά του εχθρού, εκ των οποίων 200 σκοτώθηκαν και πληγώθηκαν. Στη συνέχεια, βλέποντας το ακαταμάχητο των Αιγυπτίων οι οποίοι μάχονταν με χαρακτηριστική ανδρεία, διέσχισαν τις εχθρικές φάλαγγες και υποχώρησαν στο χωριό Κραμποβό (σημερινό Καστανοχώρι). Από εκεί, επανήλθαν στις Καρυές, στο στρατόπεδο του Γρηγοριάδη.
Ο εχθρός λεηλάτησε και κατεδάφισε το χωριό Ίσαρη και επανήλθε στη πεδιάδα της Καρύταινας».
Ομοίως περιγράφει τη μάχη του Ίσαρη ο Κανέλλος Δεληγιάννης στα Απομνημονεύματα του, ο Σπυρ. Τρικούπης στην Ιστορία της Ελληνικής Επανάστασης, καθώς και ο Αγησίλαος Τσελάλης στο βιβλίο του « Πλαπούτας».
Μία διαφορετική, αλλά επίσης λεπτομερή περιγραφή μας δίνει ο Ιωάννης Σιώρης στο βιβλίο του « Αθ. Σιώρης, ο αγωνιστής του 21».
« Σπεύδει ο Ιμπραήμ στη Μεγαλόπολη με στρατό κατά του χωριού του Σιώρη, Ίσαρη, και στρατοπεδεύει από το Δεδέμπεη έως το Μεγαμπέλι, μέρος πεδινό, επίπεδο και μίας ώρας απόστασης από το Ίσαρη.
Πληροφορείται ο Σιώρης την εκστρατεία αυτή και επειδή δεν προλαβαίνει να ζητήσει βοήθεια ούτε του Κολοκοτρώνη στη Καρύταινα, ούτε του Πέτροβα στη Γαράτζα, αποφασίζει να αντιταχθεί μόνος του κατά του Ιμπραήμ.
Ο Ιμπραήμ βλέποντας το Ίσαρη, έχοντας δασώδη περιφέρεια και στενές διόδους, στέλνει τον Πεκύρβεη με μικρό σώμα στρατού, να κατασκοπεύσει τις διόδους αυτές. Στη θέση Κότρωνα, μισή ώρα από το Ίσαρι πέφτει σε ενέδρα του Σιώρη και σκοτώνονται οι περισσότεροι του σώματος καθώς και ο ίδιος ο Πεκύρβεης.
Μαθαίνοντας τα νέα ο Ιμπραήμ, διατάζει μαζική επίθεση κατά του Ίσαρη.
Ο Σιώρης έχοντας ανακόψει τις εισόδους του χωριού και τοποθετώντας στρατό σε καθεμιά από αυτές, καθώς και στο λόφο Βλαχοκοτρωνάκι, είναι έτοιμος για την επικείμενη συμπλοκή.
Η πλούσια βλάστηση προστατεύει τους Έλληνες πολεμιστές, οι οποίοι πυροβολούν αθέατοι. Ήτο τρομερός ο αντίλαλος των λαγγαδίων και των κοιλάδων από το πυκνόν πυρ των όπλων , όστις επολλαπλασίαζε τους κρότους.
Η μάχη διάρκεσε 7 ώρες και η άλωση του Ίσαρη εστάθη αδύνατη. Ο Ιμπραήμ κινήθηκε νότια του χωριού, στις Ράχες, στη σημερινή οδό από το σιδηροδρομικό σταθμό, όπου η πρόσβαση ήταν ευρεία, εύκολη και ανυπεράσπιστη. Έτσι ο Σιώρης υποχώρησε και εγκατέλειψε το Ίσαρη.
Σε αυτή τη μάχη σκοτώθηκαν περίπου 300 Τούρκοι. Από τους άνδρες του Σιώρη έπεσαν ελάχιστοι, εξ¨αυτών και δύο εκλεκτά παλικάρια, ο Γεώργιος Κουτσουμάρης από του Ίσαρη και ο Αντώνης Πρασσάς από το Τσορωτά. Στη μάχη διακρίθηκε ο ανιψιός του Σιώρη, Δράκος, ο οποίος πολέμησε απροφύλακτα και γενναία.
Ο Ιμπραήμ έμεινε στο Ίσαρη για 18 ημέρες, όπου λεηλάτησε και έκαψε όλο το χωριό. Άφησε δε στρατό στον Προφ. Ηλία, στον Αγ. Αθανάσιο, στα Καλλιτσέικα και στο Κωτρονάκι. Κάθε βράδυ, ο Σιώρης αποδεκάτιζε τις φρουρές των Τούρκων, έως ότου μετά από λίγες ημέρες, αποχώρησαν. Έκτοτε και για όσο καιρό έμεινε ο Ιμπραήμ στη Πελοπόννησο ποτέ δεν αποπειράθηκε να ανέβει στο ανεγειρόμενο Ίσαρη…».

Η ιδιαίτερη αυτή ιστορική στιγμή για τους Ισαραίους και το Ίσαρη παραμένει άγνωστη σε πολλούς. Αυτή η στιγμή αναδεικνύει την αποφασιστικότητα και τη θέληση των Ισαραίων αγωνιστών για ελεύθερο βίο και ανεξάρτητη πατρίδα. Ως νεώτεροι, οφείλουμε να γνωρίζουμε τον ηρωισμό τους, να μιμούμαστε την ανδρεία τους και να τιμούμε τη μνήμη τους.

ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ:

1.Δεληγιάννη Καν., Απομνημονεύματα

2.Σιώρη Ιωάννου, <Αθ. Σιώρης, ο αγωνιστής του ’21>

3.Φωτάκου, Απομνημονεύματα

4.Τρικούπη Σπ., Ιστορία της Ελλ. Επαναστάσεως

5.Κυριακόπουλου Δημ., Ίσαρι 1972

6.Τσελάλης Αγησ., Πλαπούτας

=========

Επιστολή του Θεόδωρου Κολοκοτρώνη:

"Στα αριστερά της εικόνας ο Κατριβάνος (Κονταμέτης) Παναγιώτης, γιός του θρυλικού Παναγιώτη Κατριμπάνου και γαμπρός του Μητροπέτροβα από το Ίσαρι, στη μέση ο Αθανάσιος Σιώρης (καπετάν Σιόρ Θανάσης) από Ίσαρι και δεξιά ο Μήτσος Μητροπέτροβας από Γαράντζα".

 

ΤΟ ΙΣΑΡΗ ΜΕΤΑ ΤΗΝ ΕΠΑΝΑΣΤΑΣΗ ΤΟΥ 1821

 Στα «Πελοποννησιακά» (τ. Η΄, 1971) δημοσιεύτηκε θέμα του Τ. Γριτσόπουλου, με τίτλο «Στατιστικαί ειδήσεις περί Πελοποννήσου», που περιέχει «Κατάστιχο» του πολιτικού και στρατιωτικού του 1821 Ρήγα Παλαμήδη από την Στεμνίτσα. Συντάχτηκε το 1828 και περιλαμβάνει τις παρακάτω στατιστικές πληροφορίες για το Ίσαρη:

"Ίσαρι. Ιδιόκτητον των κατοίκων χριστιανών και εθνικόν, του Μουστοάγα κεχαγιά. Ζευγάρια 30, στρέμματα 1.800, άχρηστα 1.500. Μουριές ρίζες 300, συκιές 100, καρυές 5, απιδιές 40, μηλιές 50, καστανιές 300. Τα δενδρικά είναι όλα ιδιόκτητα των κατοίκων. Από τον τόπον όλον το γιούρτι(…) είναι ο εθνικός ζευγάρια 10, στρέμματα 600, άχρηστος 300. Ιδού σημειώνομεν και τα σύνορα του εθνικού: Κούβελη, γαβρόπετρες και του Βοιβόντα Βρύση και Αγία Κυριακή και εις την Αγία Παρασκευήν και Ψηλή Ράχη και πέφτει εις το Μεγάλο Ποτάμι και εβγαίνει αποκάτω εις του Ζούρη, εις τα Βάντιγα και εις τις Γούρνες εις το Παλιοχώρι, εις το Διάσελο, εις την πεζούλα του χωριού και εβγαίνει εις τα Ρωμαίικα, στο Αλώνι του Μπακάλη, του Βαρικού την Βρύση και εις του Κουβέλη την Βρύση. Εις αυτόν τον τόπον τον εθνικόν έδιδον τον χρόνον κεσίμι γρόσια διακόσια (200). Και εις τον άνωθεν τόπον τον Τούρκικον είναι ένας μύλος ιδιόκτητος του Τσαντίλη και Καραθανάση και 2 κομμάτια χωράφι του Αλέξη Κατριμπάνου εις τα Διπόταμα, στρέμμα 1 και εις τα Παλιοσέμπρικα στρέμματα 2 καλλιεργημένα και άχρηστα στρέμματα 4, των Κυριαζαίων αμπέλια στρέμματα 7. Οι σπάηδες τζουρούτικοι, έδιδον τον χρόνον του Τούρκου κεσίμι γρόσια 200.

Ο Δημογέροντας

Αναγνώστης Κότζιρας "

Μαρμάρινη επιγραφή στο Αλώνι στο Παλιό Σχολείο. Τιμή στους Ισαραίους Αγωνιστές.

 Οι  Ισαραίοι Αγωνιστές του 1821 από το βιβλίο του Γιώργου Παπαθεοδώρου με τίτλο " Arcadia, a cultural history book" του 1995.

Fighters from Isari - District of Megalopolis, Arcadia ... (Αγωνιστές από το Isari - Επαρχία Μεγαλόπολης, Αρκαδία)

Arcadia : A Cultural History Book,  Papatheodorou, George

Toronto: George Papatheodorou/Deca Printing, 1995
The author was Involved in the Pan-Arcadian Federation in Toronto for many years and this book describes in English not only the ancient history of Arcadia, but also details the modern history of the region and of the people. A wealth of information not otherwise available in English, such as vintage and family photographs, copies of documents, lists of names of local heroes of the War of Independence and of those killed by the Nazis during WW II. 428p. plus appendices [WorldCat lists NO copies in the USA]. 1st.Can Ed.. Soft Cover. New.
(Ο συγγραφέας συμμετείχε στην Παν-Αρκαδική Ομοσπονδία στο Τορόντο εδώ και πολλά χρόνια και το βιβλίο αυτό περιγράφει στα αγγλικά όχι μόνο την αρχαία ιστορία της Αρκαδίας αλλά και τη σύγχρονη ιστορία της περιοχής και του λαού. Μια πληθώρα πληροφοριών που δεν διατίθενται άλλως στα αγγλικά, όπως ιστορικές και οικογενειακές φωτογραφίες, αντίγραφα εγγράφων, λίστες με ονόματα τοπικών ήρωων του πολέμου της Ανεξαρτησίας και εκείνων που σκοτώθηκαν από τους Ναζί κατά τη διάρκεια του Β 'Παγκοσμίου Πολέμου. 428 σελ. συν τα παραρτήματα)
 
 

ΟΜΙΛΙΑ ΕΛΕΥΘΕΡΙΟΥ ΒΕΝΙΖΕΛΟΥ ΣΤΟΥΣ ΙΣΑΡΑΙΟΥΣ ΤΟ 1915

( Ιστορική αναδρομή του Χάρη Ασημακόπουλου)

Στις βουλευτικές εκλογές του 1915 οι Ισαραίοι υποδέχτηκαν στον Σιδηροδρομικό Σταθμό του Ίσαρη, τον τότε Πρωθυπουργό της Ελλάδας, Ελευθέριο Βενιζέλο.

Η ρητορική του ικανότητα καθώς και η φήμη του, προκάλεσαν την περιέργεια του κόσμου να τον θαυμάσει από κοντά.

Πράγματι πλήθος κόσμου γέμισε ασφυκτικά το προαύλιο χώρο του Σταθμού, αναμένοντας την άφιξη της έκτακτης αμαξοστοιχίας.

Με την άφιξή του ο Βενιζέλος χαιρέτησε τους ζητωκραυγάζοντες Ισαραίους. Δίπλα του βρισκόταν ο μεγάλος Καρυτινός Νικόλαος Δημητρακόπουλος, νομοδιδάσκαλος της εποχής και υπουργός Δικαιοσύνης.

Τον Πρωθυπουργό προσφώνησε ο αείμνηστος Ισαραίος Ιατρός, Χρήστος Πανάγου Κυριαζής, με λόγο πατριωτικό. Τον υποδέχτηκε με μία ωραία ανθοδέσμη η μικρή, τότε, Ισμήνη Κατριβάνου, κόρη του Βασίλη Κατριβάνου και αδελφή του Χαράλαμπου Κατριβάνου. Μάλιστα, μαρτυρίες αναφέρουν ότι ο Νικ. Δημητρακόπουλος, νονός της μικρής Ισμήνης, της πρόσφερε ένα δίδραχμο.

Ο Ελευθέριος Βενιζέλος χαρούμενος με την ενθουσιώδη υποδοχή των Ισαραίων, αφού τους ευχαρίστησε, ανέπτυξε το έργο που υλοποιούσε εκείνη τη περίοδο η Κυβέρνησή του.

Αναμφίβολα το πέρασμα του Βενιζέλου από το Ίσαρη αποτέλεσε ιστορικό γεγονός με τα δεδομένα της εποχής και ήταν αντικείμενο συζήτησης για πολύ καιρό.

Δυστυχώς, η ιστορική αναζήτηση δεν ανέδειξε το κείμενο της ομιλίας του Ελευθ. Βενιζέλου προφανώς λόγω παλαιότητας.

ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ:

ΙΣΑΡΙ, Δημ. Γ. Κυριακόπουλου 1972

 ΧΡΗΣΤΟΣ ΠΑΝΑΓΟΥ ΚΥΡΙΑΖΗΣ – ΙΑΤΡΟΣ ΜΑΙΕΥΤΗΡΑΣ

kyriazis

ΟΙ ΙΣΑΡΑΙΟΙ ΣΤΟ ΠΟΛΕΜΟ ΤΟΥ 1940

 Στο αλβανικό μέτωπο το 1941, πολλοί Ισαραίοι έδωσαν το ηρωικό παρών. Πολλοί από αυτούς έδωσαν τη ζωή τους και άλλοι τραυματίστηκαν.

Σκοτώθηκαν: ο έφεδρος υπολοχαγός πεζικού Κυριάκος Χρ. Κυριακόπουλος στο Αργυρόκαστρο όπου και ετάφη, ο λοχίας Στάθης Παν. Ζιόμπολας και οι στρατιώτες Παναγιώτης Ηρ. Αποστολόπουλος, Χαρ. Αν. Λάμπρος, Νικόλαος Αθ. Δούκουρης, Γεώργιος Π. Αλεξανδρής, Αθανάσιος Γ. Κωστόπουλος, Θεόδωρος Π. Κωνσταντακόπουλος (από το Χρούσα).

Επίσης τραυματίστηκαν οι Απόστολος Γ. Σωτηρόπουλος ,Αριστείδης Χ. Κυριακόπουλος, Δημήτρης Γ. Κυριακόπουλος, Παν. Φ. Τόγκας και ο μόνιμος ανθυπολοχαγός Θεόδωρος Δ. Οικονομόπουλος, ο οποίος όταν απεβίωσε έφερε τον βαθμό του αντισυνταγματάρχη σε τιμητική αποστρατεία.

Η ΕΘΝΙΚΗ ΑΝΤΙΣΤΑΣΗ ΣΤΟ ΙΣΑΡΗ 1941-1944 

ΙΣΤΟΡΙΚΗ ΑΝΑΖΗΤΗΣΗ ΣΤΗΝ ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ

του Πέτρου Σιώρη(ᵻ) και του Χάρη Ασημακόπουλου

Είναι αλήθεια ότι ένα σημαντικό  ηρωικό κεφάλαιο, αυτό της αντιστασιακής  οργάνωσης και δράσης των πατριωτών του χωριού μας δεν έχει καταγραφεί σχολαστικά και φυσικά δεν έχει αναδειχθεί. Πρέπει δε να τονιστεί , ότι αυτή υπήρξε αρκετά πρώιμη (ήδη από τον  Νοέμβριο του1941), συγκρινόμενη με άλλες περιοχές.

Ας ξεκινήσουμε λοιπόν με την πρώτη καταγραφή και στην πορεία αυτή της ανάδειξης των ανθρώπων και των γεγονότων, ας συνδράμουμε όλοι με στοιχεία, καταγραφές και έγγραφα.

Ένα πρώτο στοιχείο :   Η πρώτη αντιστασιακή ομάδα στο χωριό μας.

Στο βιβλίο «50 ΧΡΟΝΙΑ ΜΕΤΑ» (2001) του  Ευάγγελου Μαχαίρα, πρώην προέδρου του Δικηγορικού Συλλόγου Αθηνών αναφέρεται:

«…οι πρωτεργάτες από την Μεγαλόπολη, της Νέας Φιλικής Εταιρίας, Γιάννης Σιμόπουλος, Γιώργος Παπαϊωάννου, Τάκης Παπαγιαννάκος κ.α, προσχώρησαν τον Νοέμβριο του 1941 στο ΕΑΜ και απέκτησαν επαφή με το ΕΑΜ Τρίπολης.

Στο Ίσαρη προσχώρησαν οι Στέφανος Ανδριόπουλος, οδοντογιατρός  (αδελφός του γιατρού  και βουλευτή του Λαϊκού κόμματος Γιάννη Ανδριόπουλου), Απόστολος Κατριβάνος τηλεγραφητής , Δημήτρης Κυριακόπουλος δημοσιογράφος και μέλος της επαρχιακής επιτροπής Μεγαλοπόλεως του ΕΑΜ, αρμόδιος επί του Τύπου και υπεύθυνος των αντιστασιακών εφημερίδων «ΑΓΩΝΑΣ», «ΣΠΙΘΑ», «ΝΙΑΤΑ» και «ΛΑΪΚΗ ΘΕΛΗΣΗ , Απόστολος Σωτηρόπουλος, Λυκούργος Σιώρης, Χρήστος Πέρρος και Βασίλης Ρέτσος…»

EAM 1EAM 2EAM 3

Ένα δεύτερο στοιχείο για την αντιστασιακή δράση των Ισαραίων, αντλείται από το βιβλίο «Η ΕΘΝΙΚΗ ΑΝΤΙΣΤΑΣΗ ΣΤΗΝ ΠΕΛΟΠΟΝΝΗΣΟ»(1992) του Πάνου Παπαελευθερίου, όπου ο Ισαραίος, Ανδρέας Δήμου Λάμπρος, γεωργός, εκτελέστηκε στις Βίγλες στις 24/2ου/1944 μαζί με 219 ακόμα ηρωικούς Μεγαλοπολίτες.

Πολλά στοιχεία επίσης βρίσκουμε στο βιβλίο «ΙΣΑΡΑΪΙΚΕΣ ΑΝΑΜΝΗΣΕΙΣ»(2019) του Γιώργου Ν. Μεντή. Ενδεικτικά αναφέρουμε, «…Σε όλη την Ελλάδα και στο χωριό βέβαια είχαν δημιουργηθεί αντιστασιακές οργανώσεις, στις οποίες σχεδόν είχαν ενταχθεί όλοι οι νέοι από της ηλικίας δεκαπέντε χρόνων και πάνω. Αλλά και μικρότερης ηλικίας προσέφεραν βοηθητικές εργασίες. Κύρια οργάνωση ήταν το ΕΑΜ (Εθνικό Απελευθερωτικό Μέτωπο) και για τη νεολαία η ΕΠΟΝ (Ενιαία Πανελλήνια Οργάνωση Νέων). Νύχτα μέρα φύλαγαν σκοποί, σε επίκαιρα σημεία του χωριού, εκ περιτροπής όλοι οι χωριανοί για να ειδοποιήσουν τους κατοίκους, όταν έβλεπαν να έρχονται οι Γερμανοί. Στη περίπτωση αυτή χτυπούσε η καμπάνα της εκκλησίας και όλοι οι άντρες του χωριού κατέφευγαν στο βουνό και στο δάσος να κρυφτούν, φοβούμενοι μη τους πάρουν μαζί τους ή και τους σκοτώσουν κιόλας, άμα ο συνοδός πατριώτης δοσίλογος, τους υπεδείκνυε τη θέλησή του για εκδίκηση για κάποιον προσωπικό λόγο, αλλά με το πρόσχημα ότι θεωρείται πυρήνας κάθε μορφής αντίστασης.

Εδώ θα αναφερθώ σε μια προσωπική μου εμπειρία. Ήταν Οκτώβριος του 1942, όταν μια νύχτα, κοντά στα ξημερώματα, χτύπησε η καμπάνα και ο σκοπός που ήταν ο μπάρμπα-Γιώργης Ντόρντας (Ντράβας), με ένα χωνί μεγάλο του κρασιού, για τηλεβόα, καλούσε τον κόσμο να φύγει γιατί έρχονταν οι Γερμανοί, από της «Κατσούλας το χορό» (τοπωνύμιο). Έδινε το στίγμα από ποιο μέρος έρχονταν, για να φύγει ο κόσμος προς άλλη κατεύθυνση. Συνήθως όταν έρχονταν στο χωριό οι Γερμανοί, έμεναν δύο-τρεις ώρες, έκαναν ότι είχαν προγραμματίσει και μετά έφευγαν. Εκείνη την ημέρα κάθισαν μέχρι το απόγευμα. Έσπασαν την καμπάνα, έκαψαν τρία σπίτια, λεηλάτησαν αλλά και πήραν αιχμαλώτους. Την άλλη μέρα το χωριό αποτιμούσε την καταστροφή.

Άλλη μια φορά, οι Γερμανοί ήρθαν  ξαφνικά και ο σκοπός δεν τους πήρε είδηση ενωρίς και τον αιφνιδίασαν, τα χρονικά περιθώρια ήταν περιορισμένα για να κτυπήσει την καμπάνα και να φύγουν κάπως άνετα οι άνθρωποι και δημιουργήθηκε πανικός. Εκείνοι που ήταν στις άκρες, πρόλαβαν και έφυγαν, όσοι δεν πρόλαβαν να φύγουν κρύφτηκαν σε διάφορες κρυψώνες (αχεργιώνες, κασόνια, βαρέλια, κ.α.). Ο πατέρας μου πρόλαβε και έφυγε, εγώ ο προστάτης της περιουσίας (!) πιάστηκα στον ύπνο. Κάποια στιγμή, από τη φασαρία που γινόταν στο σπίτι και από τις μπότες των Γερμανών ξύπνησα και προσπάθησα να σηκωθώ. Μου λέει η μάνα μου: «Λούμω χάμω, τώρα θα φύγουν». Έτσι και έκανα, σε λίγο έφυγαν χωρίς να πειράξουν τίποτα.

Τέτοια περιστατικά και ανάλογες επισκέψεις ζούσαμε τακτικά. Είχαμε πλέον συνηθίσει. Εκείνοι στο χωριό, εμείς στο δάσος και στην Πλακίτσα. Εκείνοι στη Μεγαλόπολη, εμείς στα σπίτια μας. Από το κτήμα μας στη Κοκκινόλακα περνά η σιδηροδρομική γραμμή Αθήνας-Καλαμάτας. Εκεί υπάρχει μια σιδερένια γέφυρα, κάτω από την οποία περνά το ποτάμι που εκβάλει στον Πάμισο. Τη γέφυρα αυτή, για λόγους ασφάλειας την φρουρούσαν οι Ιταλοί. Λόγω της γειτνίασης με το κτήμα μας, οι Ιταλοί ήταν τακτικοί επισκέπτες μας, για τους λόγους που έχω αναφέρει προηγούμενα. Η τακτική επαφή μας ενθάρρυνε να πηγαίνουμε στη γραμμή να παίζουμε ισορροπώντας στις ράγες, να παίρνουμε νερό  από μια πηγή που ήταν κοντά στο φυλάκιο και να μαζεύουμε κανένα άδεια κονσερβοκούτι, που οι Ιταλοί αφού έτρωγαν το περιεχόμενό τους τα πετούσαν. Εμείς τα χρησιμοποιούσαμε για κύπελλα να πίνουμε νερό ή το γάλα μας, γιατί ήταν γαλβανισμένα και δεν σκούριαζαν. Κάπου-κάπου μας έδιναν και κανένα γεμάτο.

Όταν όμως τον Ιούλιο του 1943 έπεσε ο Μουσολίνι  και έσπασε ο άξονας Ιταλίας-Γερμανίας και η διάδοχος ιταλική κατάσταση πήγε με το μέρος Άγγλο-Αμερικανών, η Ιταλία έγινε κατεχόμενη από την Γερμανία χώρα. Έτσι οι Ιταλοί στρατιώτες που ήταν στην Ελλάδα, κυνηγηθήκαν από τους Γερμανούς. Ένα μεγάλο μέρος έφυγε από το λιμάνι της Καλαμάτας για Ιταλία και άλλοι σε διάφορα άλλα μέρη. Μερικοί συντάχθηκαν και με τις δυνάμεις του ΕΛΑΣ.Θυμάμαι που περνούσαν συνέχεια τα τρένα, με πολλά βαγόνια, κατευθυνόμενοι προς Καλαμάτα κατάφορτα με Ιταλούς στρατιώτες, που κρέμονταν από τις πόρτες και τις σκάλες των βαγονιών για να προλάβουν το βαπόρι να φύγουν.Μόλις πέρασε το τελευταίο τρένο, ακούσαμε ένα μεγάλο κρότο. Είχαν ανατινάξει τη γέφυρα, για να εμποδίσουν τους Γερμανούς, μη φτάσουν γρήγορα στην Καλαμάτα…» 

EAM 4

Ιούλιος 1943. 1ο Σαμποτάζ στο Μωριά. Ανατίναξη της σιδηροδρομικής γέφυρας στη θέση Κοκκινόλακα στο Ίσαρη.( φώτο Σπύρος Μελετζής)

Η συμβολή των Ισαραίων και Μεγαλοπολιτών Ανταρτών αναγνωρίζεται και από την Βρετανική Υπηρεσία Πληροφοριών ΜΙ 3 του Υπουργείου Στρατιωτικών την ίδια ακριβώς περίοδο.

Σε αναφορά καταγράφεται:

Σε σύνολο 5 γερμανικών μεραρχιών και στρατιωτικών τμημάτων δευτέρας γραμμής, που βρίσκονται ακόμη στην Ελλάδα, η παρουσία 2 ½ έως και 3 μεραρχιών πιστεύεται να οφείλεται στους Αντάρτες. Στη σιδηροδρομική γραμμή Διαβολιτσίου προς Ίσαρη Αρκαδίας λαμβάνουν χώρα τρία σχέδια δολιοφθορών που είναι καταγεγραμμένα στις Ημερήσιες Αναφορές Γερμανικών Μονάδων. Οι αναφορές αυτές φυλάσσονται στο Ομοσπονδιακό Αρχείο της Γερμανίας και τονίζουν: Α. Ημερήσια Αναφορά 24 Οκτωβρίου 1943, EisenbahnbrückebeiDiawolitsiongesprengt. In der Nähe weitere Gleichsprengung. Wiederhestellung beendet. B. Ημερήσια Aναφορά 25 Οκτωβρίου 1943,27.10., vorm., Bandenüberfall auf Bahnsicherung bei Issari (11 Km SW Megalopolis). Eigene Verluste 1 Schwer-, 1 Leicht-verwumeter. Η δολιοφθορά είχε ως αποτέλεσμα τη διενέργεια συλλήψεων από τις γερμανικές κατοχικές αρχές με 18 πατριώτες να οδηγούνται στις φυλακές της Τρίπολης. Πρόκειται για τους, Αθανασόπουλο Μιχαήλ (ετών 32), Αλεξέα Γεώργιο (ετών 28), Ανδριόπουλο Απόστολο (ετών 31), Βασιλόπουλο Παναγ. (ετών 19), Γιαννακόπουλο Ιωάννη (ετών 44), Ευθυμιόπουλο Κων/νο (ετών 40), Καπόπουλο Κων/νο (39), Μιχαλακόπουλο Γεώργιο (ετών 17), Παπαχριστόπουλο Γεώργιο (ετών 26), Πολυκόγκωνα Νικόλαο (ετών 34), Ρέππα Παναγιώτη (ετών 44), Σπηλιόπουλο Θεμιστ. (ετών 37), Σπηλιόπουλο Ιωάννη (ετών 19), Τσαγκάρη Εμμ. (ετών 64), Φώτη Δημήτριο (ετών 67), ΑΕΤΟΣ (αγνώστων στοιχείων), Καμαρινό Δημήτριο (ετών 40). Σύμφωνα με τον Θεοφάνη Π. Ρέππα, γιού συλληφθέντος, αφορμή για το μπλόκο και τις συλλήψεις ήταν η ανατίναξη της σιδηροδρομικής γέφυρας που βρίσκεται μεταξύ των σιδηροδρομικών σταθμών στα χωριά Ίσαρη και Δεσύλλα. Η ενέργεια αυτή έγινε κατόπιν εντολής του Συμμαχικού Στρατηγείου της Μέσης Ανατολής στις αντιστασιακές οργανώσεις της περιοχής σε συνεργασία με αξιωματικούς και Άγγλους κομάντος.

EAM 5EAM 6


 Ακολούθως από το βιβλίο του Γεωργίου Ι. Ζαχαρόπουλου «Από το κρυφό σχολειό στο ολοήμερο σχολειό»(2010), αναφέρεται ότι το Δημοτικό Σχολείο του Ίσαρη στέγασε για πολλά χρόνια τους αντάρτες του Δημοκρατικού Στρατού Ελλάδος (Δ.Σ.Ε.), οι οποίοι το χρησιμοποιούσαν για τον στρατωνισμό τους.

EAM 7

Δημοτικό Σχολείο Ίσαρη


    Αναμφίβολα τα περισσότερα στοιχεία για την δράση των Ισαραίων Αντιστασιακών περιγράφονται γλαφυρά στο βιβλίο « Η ΕΘΝΙΚΗ ΑΝΤΙΣΤΑΣΗ 1941-1944 ΣΤΗΝ ΕΠΑΡΧΙΑ ΜΕΓΑΛΟΠΟΛΗΣ» (1980) του Δικηγόρου και μέλους του ΕΑΜ, Γιάννη Σίμου Σιμόπουλου. Η πρώτη του αναφορά στο Ίσαρη, γίνεται για τον Νοέμβριο του 1941 όπου το ΕΑΜ αποφασίζει την επέκταση της Οργάνωσης σε όλα τα χωριά της Επαρχίας Μεγαλόπολης. Συγκεκριμένα, στο χωριό μας συγκροτήθηκε τοπική Επιτροπή και τομεακή Επιτροπή.

   Επίσης, το φθινόπωρο του 1941 πολλοί μαυραγορίτες έμποροι και συνεργάτες των Γερμανών και Ιταλών βρίσκοντας ευκαιρία πλουτισμού μέσω της υλοτομίας, ρίχτηκαν σε δασικές εκτάσεις του Ίσαρη, Χράνων, Χωρεμίου και Καστανοχωρίου, αρχίζοντας την αποψίλωσή τους. Η Οργάνωση με μαχητικές ομάδες στα χωριά πέτυχε να τους εκδιώξει, γλυτώνοντας από την υλοτομία.

  Τους πρώτους μήνες του 1943 έκαναν την εμφάνισή τους δημόσια, στα ορεινά χωριά της Επαρχίας, οι πρώτες αντάρτικες ομάδες του ΕΑΜ, οι οποίες έτυχαν απερίγραπτου ενθουσιασμού και υποδοχής. Η Χωροφυλακή, με διαταγή της Κυβέρνησης των Αθηνών και των Αρχών κατοχής και υπό τον φόβο αφοπλισμού των ανδρών της, αποσύρθηκε από τις έδρες των ορεινών χωριών με αποτέλεσμα την δημιουργία ελεύθερων περιοχών. Από τις πρώτες που αποσύρθηκαν, ήταν αυτή του Ίσαρη.

   Άξιο αναφοράς, το πόσο υπέφερε το Ίσαρη και άλλα χωριά από τις εκκαθαριστικές επιχειρήσεις κατά των ανταρτών. Το Ίσαρη υπέστη επιδρομή από το Τάγμα Ασφαλείας του Μελιγαλά, κατά την οποία σκοτώθηκε ο γνωστός κτηματίας Βασίλης Κυριαζής του Πανάγου.

EAM 8

Βασίλειος Κυριαζής του Πανάγου


  Ένα ακόμα γεγονός είναι η ανατίναξη της σιδηροδρομικής γραμμής της γέφυρας στο Ίσαρη. Η ανατίναξη διέκοψε για πολλές ημέρες την  συγκοινωνία προς Καλαμάτα και επέφερε μεγάλη δυσχέρεια στις μεταφορές εχθρού. Οι Γερμανοί υποχρέωσαν τους Ισαραίους για την φύλαξη της γραμμής, αλλά με αντίδραση των Εαμικών οργανώσεων δεν μπόρεσαν να συγκεντρώσουν αρκετούς κατοίκους.

   Τον Απρίλη 1944, στη διάρκεια μιας Εαμικής διάσκεψης στο Ίσαρη, Γερμανική δύναμη κινήθηκε προς το Ίσαρη, αλλά φοβούμενη ενέδρας, δεν μπήκε στο χωριό. Έφτασε μέχρι το Μεγαμπέλι και αποχώρησε.

   Παρατίθεται η λίστα με τους φονευθέντες Ισαραίους:

Ιωάννης Ζιόμπολας, Δημήτρης Τσουτσουμπρής, Ιωάννης Ψηλοβασιλόπουλος, Βασίλης Κυριαζής (από τα τάγματα ασφαλείας του Μελιγαλά και της Πύλου), Αθανάσιος Τόγκας (εκτελέστηκε από τους Γερμανούς με απαγχονισμό),Ανδρέας Λάμπρος (Εαμίτης, εκτελέστηκε στις Βίγλες, 24 Φεβρουαρίου 1944).

  Ο Δημήτρης Αποστολόπουλος, ο Κώστας Κονταξής, η Δήμητρα Κονταξή, ο Ελευθέριος Σακελλαριάδης (στο Μελιγαλά) και ο Νικόλαος Τσαντίλης (επίσης στον Μελιγαλά)  από το χωριό μας, φέρονται ως φονευθέντες, για αγνώστους λόγους, από τις δυνάμεις της Αντίστασης.

  Αντάρτες, υπαξιωματικοί και οπλίτες του ΕΛΑΣ 1941-1944 από το Ίσαρη αναφέρονται οι εξής:

Αθαν. Τόγκας, Γιάννης Ζιόμπολας, Δημ. Τσουτσουμπρής, Γιάννης Ψηλοβασιλόπουλος, Κώστας Μεντής, Αντώνης Βουζίκας, Γιώργης Ζιομπολας, Χρήστος Ζέρβας, Γιάννης Ζώης, Παναγ. Κυριαζής, Ασημάκης Κυριαζής, Πέτρος Κατσιλιέρης, Γεώργης Λάμπρος, Γιάννης Μητρόπουλος, Αθαν. Ρούπας, Γιάννης Ρούβαλης, Σαράντος Σιώρης, Άγγελος Τίτσης, Ηλίας Τίτσης, Ανδρέας Τσουτσουμπρής, Αθαν. Τσουτσουμπρής, Γιάννης Τζέμης, Πάνος Χαραλαμπόπουλος, Αριστείδης Παπανδρέου, Βίκτωρ Ρούπας.

 

Αντί επιλόγου: Η ιδέα της διερεύνησης, της έρευνας και της υλοποίησης του παραπάνω άρθρου ανήκει στον Πέτρο Σιώρη και τον Χάρη Ασημακόπουλο.Ο Πρόεδρος του Συλλόγου Ισαραίων, Χάρης Ασημακόπουλος αφιερώνει το παραπάνω άρθρο στη μνήμη του Πέτρου Σιώρη, ο οποίος δυστυχώς δεν κατάφερε να το δει ολοκληρωμένο.Αιωνία του η μνήμη!